Ngô Chi Vinh tới Bắc Kinh, viết bẩm thiếp xong, tố cáo với Lễ bộ, Đô sát viện, Thông chính ty ba chỗ nha môn, nói rõ Trang gia hối lộ quan lại, đổi in sách mới ra sao.
Không ngờ chờ ở kinh không đầy một tháng, nha môn ba nơi trước sau phê bác, đều nói đã tra xét kỹ sách Minh thư tập lược của Trang Đình Long, nội dung hoàn toàn không phạm điều cấm, lời tố cáo của viên Tri huyện bị cách chức Ngô Chi Vinh là không đúng sự thật, rõ ràng là vì oán thù vu cáo, còn như chuyện hối lộ quan viên này nọ lại càng là lời đuổi gió bắt bóng. Lời phê bác của Thông chính ty lại càng nặng nề, nói “Ngô Chi Vinh vì tham tang bị cách chức, lại coi những quan lại thanh liêm trong thiên hạ cũng đều tham lam như y”. Nguyên là Trang Doãn Thành nghe lời chỉ giáo của Trình Duy Phiên, đã sớm đưa bản Minh sử mới in tới Lễ bộ, Đô sát viện, Thông chính ty ba chỗ nha môn, các viên sư gia có quan hệ với quan lại cũng đều đã sớm đưa hậu lễ tới làm quen.
Ngô Chi Vinh lại gặp rủi ro, trước mắt thấy về nhà thì không còn tiền, thế ắt phải lưu lạc tha hương. Lúc bấy giờ triều đình nhà Thanh đối xử với văn sĩ người Hán cực kỳ nghiêm khắc, trong văn chương hơi có chỗ phạm điều cấm là lập tức xử tử, nếu Ngô Chi Vinh tố cáo kẻ văn nhân tầm thường thì đã sớm đắc thủ, nhưng lại gặp phải đối thủ là nhà phú hộ, nên chướng ngại trùng trùng. Đã không còn đường lui, định liều mạng vào tù cũng phải tố cáo vụ này đến cùng, lúc ấy lại viết bốn tờ bẩm thiếp chia gởi bốn vị Cố mệnh đại thần, đồng thời ở trong khách điếm lại viết mấy trăm tờ thư rơi vạch trần việc này dán khắp nơi trong thành Bắc Kinh. Lần này thì y mạo hiểm làm bừa, nếu quan phủ truy cứu ra nói y thêu dệt bịa đặt, làm rối loạn lòng người thì không thoát khỏi tội nặng mất đầu.
Bốn vị Cố mệnh đại thần là Sách Ni, Tô Khắc Tát Cáp, Cát Tất Long, Ngao Bái, đều là khai quốc công thần người Mãn Châu. Lúc hoàng đế Thuận Trị qua đời, có di chiếu sai bốn đại thần phụ chính. Trong đó Ngao Bái là người hung dữ nhất, bè đảng trong triều cực đông, đại quyền trong triều đình nhà Thanh cơ hồ đều rơi hết vào tay một mình y. Y sợ các phe đảng khác làm điều bất lợi cho mình nên phái vô số thám tử nghe ngóng động tĩnh trong ngoài kinh thành. Hôm ấy được mật báo, nói trong thành Bắc Kinh xuất hiện rất nhiều thư rơi, vạch trần họ Trang ở Chiết Giang làm sách mưu phản, đại nghịch bất đạo, quan lại Chiết Giang ăn hối lộ, để mặc đó không xem xét. Ngao Bái được tin, lập tức tra xét, lúc ấy ầm ầm như sấm ran chớp giật. Đúng lúc ấy bẩm thiếp của Ngô Chi Vinh cũng đã đưa tới phủ Ngao Bái. Y lập tức triệu kiến Ngô Chi Vinh, hỏi kỹ mọi việc rồi sai các mạc khách thuộc hạ người Hán kiểm tra kỹ bộ Minh sử bản gốc mà Ngô Chi Vinh trình ra, lời y quả đúng sự thật.
Ngao Bái nhờ quản công được phong tước công, làm quan lớn, trước nay kỳ thị quan lại người Hán và người đọc sách, sau khi nắm đại quyền lại càng muốn xử mấy vụ án lớn để trấn áp lòng người, không những khiến người Hán không dám có ý nghĩ làm phản mà còn khiến những phe đảng đối địch trong triều không dám khinh dị vọng động, lúc ấy lập tức phái Khâm sai tới Chiết Giang tra xét. Chuyến ấy cả nhà họ Trang cố nhiên bị bắt về kinh, ngay Tướng quân Hàng Châu Tùng Khôi, Tuần phủ Chiết Giang Chu Xương Tộ trở xuống tới các quan viên lớn nhỏ cũng đều bị cách chức tra xét. Những kẻ sĩ văn học có tên trong Minh sử không ai không đeo xiềng vào nhà ngục. Cố Viêm Vũ, Hoàng Tông Hy hai người ở nhà Lã Lưu Lương, đem đầu đuôi vụ án kể lại một lượt, Lã Lưu Lương nghe thấy chỉ thở dài. Đêm ấy ba người ngủ chung trò chuyện, nghị luận thế sự, nói tới việc Thái giám Ngụy Trung Hiền cuối thời Minh hãm hại kẻ trung lương, lũng đoạn triều chính, toàn làm những việc đảo hành nghịch thi, rốt lại đến nỗi nhà Minh diệt vong, đến thời Thanh người Hán bị hành hạ giết chóc, họa nạn càng nhiều, không ai không nắm tay nghiến răng.
Sáng sớm hôm sau cả nhà Lã Lưu Lương và Cố Viêm Vũ, Hoàng Tông Hy hai người lên thuyền đông hành. Những nhà khá giả trở lên ở Giang Nam, trong nhà đều có thuyền, Giang Nam là vùng sông nước, đường sông ngòi thông ra bốn phương tám hướng, dày đặc như lưới nhện, tất cả mọi người xuất hành đều ngồi thuyền, cái gọi là phương bắc cưỡi ngựa, miền nam đi thuyền, từ xưa đã đúng như thế.
Tớ i Hàng Châu rồi, từ Vận Hà rẽ lên hướng bắc, đêm ấy tới ngoài thành Hàng Châu nghe ngóng tin tức, triều đình nhà Thanh đã vì vụ án này xử quyết không ít quan lại và bách tính: Trang Đình Long đã chết, đào quan tài băm xác, Trang Doãn Thành trong ngục không chịu nỗi ngược đãi mà chết, toàn bộ nhà họ Trang mấy mươi người từ mười lăm tuổi trở lên đều bị xử trảm, vợ và con gái thì phát phối ra Phiên Dương, làm nô lệ cho quân Mãn Châu. Thị lang bộ Lễ Lý Lệnh Triết làm bài tựa cho sách này bị lăng trì xử tử, bốn con trai bị xử trảm. Con trai út Lý Lệnh Triết mới mười sáu tuổi, Pháp ty thấy quá nhiều người chết, trong lòng bất nhẫn, bảo y khai giảm xuống một tuổi, chiếu theo luật nhà Thanh thì mười lăm tuổi trở xuống được miễn tử sung quân. Thiếu niên ấy nói “Cha anh ta đều chết, ta cũng không muốn sống một mình”, cuối cùng không chịu đổi lời khai, cũng bị xử trảm. Tùng Khôi, Chu Xương Tộ vào ngục chờ thẩm xét, mặc khách Trình Duy Phiên bị lăng trì vứt ở chợ. Hai viên học quan huyện Quy An, Ô Trình bị xử trảm. Những người vì liên lụy với vụ án này mà chết oan cũng không biết bao nhiêu mà kể. Tri phủ Hồ Châu Đàm Hy Mẫn mới tới đáo nhiệm nửa tháng, triều đình nói y biết việc mà không báo lên, nhận hối lộ ỉm chuyện đi, cùng bị xử giảo với Thôi quan Lý Hoán, Huấn đạo Vương Diêu Trinh.
Ngô Chi Vinh căm hận nhất là phú hộ Nam Tầm Chu Hựu Minh, hôm trước tới xin xỏ bị y làm nhục một trận đuổi ra khỏi cửa, lúc ấy bèn khai với Pháp ty biện lý vụ án nói quyển sách này ghi rõ là “Nguyên cảo của họ Chu tăng san nhuận sắc soạn thành”, họ Chu đây chính là Chu Hựu Minh, lại nói tên y là “Hựu Minh” (giúp đỡ nhà Minh), rõ ràng có lòng nhớ nhà Minh, phỉ báng bản triều. Chuyện ấy đưa ra, Chu Hựu Minh và năm con trai cùng bị xử trảm, tài sản trong nhà hơn mười vạn lượng, triều đình hạ lệnh thưởng hết cho Ngô Chi Vinh.
Thê thảm nhất là những thợ khắc mộc bản, thợ in sách, thợ đóng sách cho tới chủ nhân và những người làm công trong thư phố thư điếm, những người mua sách đọc, sau khi tra xét ra được đều bị xử trảm. Theo sử sách ghi chép, lúc ấy ở cửa quan Hử Thự Tô Châu có một viên Chủ sự Xác hóa (viên lại ở cửa quan) tên Lý Thượng Bạch thích đọc sử sách, nghe nói ở thư phường Lư Môn Tô Châu có một bộ Minh sử mới in, nội dung rất hay, bèn sai một người làm công đi mua. Người làm công tới đó thì chủ nhân thư điếm đi vắng, bèn ngồi trong nhà một ông già họ Chu sát vách thư điếm để chờ, khi chủ nhân trở về, mua sách rồi đi, Lý Thượng Bạch đọc vài quyển, cũng không để ý lắm. Qua vài tháng, vụ án phát ra, tra xét tới những người bán sách mua sách. Lúc ấy Lý Thượng Bạch đi công cán ở Bắc Kinh, mắc tội mua sách phản nghịch bị lập tức trảm quyết tại kinh. Chủ nhân thư điếm và người làm công vâng lệnh đi mua sách bị chém đầu. Ngay cả ông già họ Chu ở sát vách cũng bị liên lụy, nói đã biết người tới mua sách phản nghịch tại sao không lập tức đi báo, lại còn để y ngồi chơi trong nhà? Lẽ ra phải chém đầu, nhưng nghĩ đã quá bảy mươi tuổi nên miễn tử, cùng vợ con sung quân ra vùng biên viễn.
Còn tới các danh sĩ Giang Nam vì Trang Đình Long hâm mộ tên tuổi ghi rõ tham gia khảo hiệu trong sách, đều bị lăng trì xử tử cùng ngày, kể ra có bọn Mao Nguyên Tích mười bốn người. Cái gọi là lăng trì xử tử là cứ từng dao từng dao từ từ xẻo hết thịt trên người, đến khi phạm nhân chịu đủ nỗi thống khổ rồi mới xử tử. Những người vì bộ sách này mà nhà tan người chết quả thật không sao kể xiết.
Bọn Lã Lưu Lương ba người được tin, căm tức không sao chịu nỗi, nghiến răng chửi mắng. Hoàng Tông Hy nói “Y Hoàng tiên sinh có tên trong những người tham gia khảo hiệu, phen này chỉ e không thoát khỏi kiếp nạn”. Ba người bọn họ trước nay chơi thân với Tra Y Hoàng, đều vô cùng lo lắng.
Một hôm thuyền tới Gia Hưng, Cố Viêm Vũ mua được trong thành một tờ để báo, trên ghi rõ tên họ những người mắc tội trong vụ án Minh sử. Nhưng lại thấy trong lời thượng dụ có một câu nói “Tra Kế Tá, Phạm Tương, Lục Kỳ ba người tuy có tên trong những người tham gia khảo hiệu nhưng trước đó chưa từng nhìn thấy sách, nên miễn tội không tra cứu”. Cố Viêm Vũ đem tờ để báo xuống thuyền, cùng Hoàng Tông Hy, Lã Lưu Lương cùng xem lại, tấm tắc khen là chuyện lạ. Hoàng Tông Hy nói “Chuyện này ắt là do Đại lực tướng quân làm”, Lã Lưu Lương nói “Đại lực tướng quân là ai, xin được thỉnh giáo”. Hoàng Tông Hy nói “Hai năm trước huynh đệ tới làm khách ở nhà Y Hoàng tiên sinh, chỉ thấy phủ đệ của y tất cả đều đổi mới, đình viện rộng rãi, trần thiết đẹp đẽ, khác hẳn lúc trước. Trong phủ còn nuôi một ban hát Côn khúc Ban tử, thanh sắc tài nghệ ít thấy ở Giang Nam. Huynh đệ trước nay chơi thân với Y Hoàng tiên sinh, nói chuyện tới chỗ phơi gan trải mật bèn hỏi duyên do. Y Hoàng tiên sinh kể lại một câu chuyện, quả thật là kỳ ngộ chốn phong trần”. Lúc ấy bèn kể lại câu chuyện nói trên.
***
Tra Kế Tá, tự Y Hoàng (Sách Cô thặng có truyện Tuyết cấu kể lại chuyện lạ này, đoạn mở đầu nói “Hiếu liêm họ Tra ở huyện Hải Ninh tỉnh Chiết Giang tự Y Hoàng, tài hoa tuyệt thế mà phong lưu tiêu sái, thường nói mắt thấy mênh mông, không chịu nỗi việc nhìn nhau buồn tẻ, nhưng bậc kỳ kiệt trong thiên h ạ, nếu không tìm trong đám người thường giữa chốn trần ai thì không sao có được”). Một hôm cuối năm ở nhà, sai lấy rượu ra độc ẩm, không bao lâu tuyết rơi xuống, càng lúc càng lớn. Tra Y Hoàng uống rượu một mình thấy chán, bèn ra ngoài cổng ngắm cảnh tuyết rơi.
Thấy có người ăn mày tránh tuyết nép dưới vòm cổng, người này thân hình cao lớn, cốt cách hùng dũng, chỉ mặc một manh áo đơn rách đứng trong gió tuyết mà như không hề thấy lạnh, chỉ là trên mặt có vẻ uất ức tức giận. Tra Y Hoàng thầm thấy là lạ, bèn nói “Trận tuyết này không phải một lúc mà ngừng, vào nhà uống một chén được không?”. Người ăn mày nói “Tốt lắm!”. Tra Y Hoàng bèn mời y vào nhà, sai thư đồng đem chén đũa ra, rót rượu nói “Mời!”. Người ăn mày nâng chén uống cạn, khen ngợi “Rượu ngon!”
Tra Y Hoàng rót liên tiếp cho y ba chén nữa, người ăn mày uống rất hào sảng. Tra Y Hoàng thích nhất là những người hào sảng, trong lòng vui vẻ, nói “Huynh đài tửu lượng rất cao, không biết là uống được bao nhiêu?”. Người ăn mày nói “Tửu phùng tri kỷ thiên bôi thiểu, Thoại bất đầu cơ bán cú đa” (Rượu gặp tri âm ngàn chén ít, Lời không hợp ý nửa câu nhiều). Hai câu này tuy là lời sáo ngữ quen thuộc, nhưng được nói ra từ miệng một người ăn mày, nên Tra Y Hoàng thầm khen là kỳ lạ, liền sai thư đồng mang ra một vò rượu Nữ nhi hồng Thiệu Hưng lớn, cười nói “Tại hạ tửu lượng có hạn, mới rồi lại đã uống trước, không thể bồi tiếp huynh đài thống ẩm, nên lão huynh uống một bát lớn thì ta uống một chén nhỏ bồi tiếp được không?”. Người ăn mày nói “Như thế cũng được”. Lúc ấy thư đồng hâm rượu, chia ra rót vào bát vào chén. Tra Y Hoàng uống một chén thì người ăn mày uống một bát lớn. Lúc người ăn mày uống hơn hai mươi bát thì trên mặt vẫn chưa có vẻ say, mà Tra Y Hoàng thì đã say gục xuống. Nên biết loại rượu Nữ nhi hồng Thiệu Hưng này uống vào thì thấy bình thường, nhưng tửu tính lại rất lợi hại. Người Thiệu Hưng mà sinh được con trai con gái thì ủ rượu từ vài vò tới vài mươi vò đem chôn xuống đất, đến khi con gái lấy chồng thì đem ra đãi khách, lúc bấy giờ rượu đã biến thành màu hổ phách, gọi là Nữ nhi hồng. Nghĩ rượu chôn xuống đất mười bảy mười tám đến hơn hai mươi năm, tự nhiên là rất dễ say. Còn rượu mà người sinh con trai chôn xuống đất gọi là Trạng nguyên hồng, mong sau này lúc con trai thi đậu Trạng nguyên sẽ đem ra đãi khách. Trạng nguyên thì phụ nữ không thể đậu được, nên có quá nửa là khi con trai cưới vợ sẽ đem ra đãi khách. Rượu của các hàng rượu ủ để bán, cũng hay gọi tên là Trạng nguyên hồng, Nữ nhi hồng.
Thư đồng dìu Tra Y Hoàng vào nhà ngủ, người ăn mày liền tự bước ra đứng dưới vòm cổng. Sáng hôm sau Tra Y Hoàng thức dậy, vội ra xem người ăn mày, chỉ thấy y đứng chắp tay sau lưng, đang say sưa ngắm tuyết. Một trận gió bấc thổi tới, Tra Y Hoàng thấy hơi lạnh thấu tới tận xương, còn người ăn mày vẫn thản nhiên như không. Tra Y Hoàng nói “Trời lạnh đất băng, huynh đài y phục như thế không khỏi quá mức mỏng manh”, rồi lập tức cởi cái áo da dê trên người khoác lên vai y. Lại lấy ra mười lượng bạc, hai tay đưa qua nói “Có chút ít tiền mua rượu, huynh đài đừng từ chối. Lúc nào có hứng xin mời quay lại uống rượu. Đêm qua huynh đệ say quá, chưa thể dọn giường mời khách, xin đừng phiền trách”. Người ăn mày cầm tiền, nói “Nói thế làm gì”, cũng không cảm ơn, nghênh ngang bỏ đi.
Mùa xuân năm sau, Tra Y Hoàng tới Hàng Châu du ngoạn. Một hôm tới một ngôi miếu hoang, thấy một cái chuông cổ rất lớn, ít ra cũng trên bốn trăm cân, y đang ngắm nghía hoa văn tự dạng khắc trên chuông chợt có một người ăn mày sải chân bước vào điện, tay trái nắm tai chuông nhấc một cái, cái chuông lớn bị nhấc lên vài thước. Người ăn mày lấy từ dưới chuông ra một bát thịt lớn, một be rượu lớn đặt qua một bên, rồi đặt cái chuông vào chỗ cũ. Tra Y Hoàng thấy y có thần lực như vậy không kìm được hoảng sợ, nhìn kỹ lại thì là người ăn mày cùng uống rượu mùa đông năm ngoái, liền cười hỏi “Huynh đài có nhận ra ta không?”. Người ăn mày nhìn y một cái, cười nói “A, té ra là ngươi. Hôm nay thì ta làm chủ, cùng uống thật say, nào nào nào, uống rượu”. Nói xong đưa be rượu qua.
Tra Y Hoàng đón lấy be rượu, uống một hớp lớn, cười nói “Rượu này quả rất không kém”. Người ăn mày bốc trong bát ra một miếng thịt lớn, nói “Đây là thịt chó, ăn được không?”. Tra Y Hoàng tuy cảm thấy dơ dáy, nhưng nghĩ thầm “Mình đã coi y là bạn rượu, nếu lại từ chối thì không khỏi có chỗ coi thường y”. Lúc ấy bèn đưa tay đón lấy, cắn một miếng nhai, lại thấy rất thơm ngon.
Hai người bèn ngồi xuống nền đất trong miếu, cái be rượu chuyền qua chuyền lại, ngươi một hớp, ta một hớp, không bao lâu rượu thịt đều hết nhẵn. Người ăn mày hô hô cười rộ, nói “Tiếc là rượu ít quá, không làm ông Hiếu liêm say ngã lăn ra được”.
Tra Y Hoàng nói “Mùa đông năm ngoái gặp nhau ở tệ xá, hôm nay lại vô tình gặp nhau, thật là có duyên. Huynh đài thần lực kinh nhân, vốn là một vị kỳ nam tử trong thiên hạ, được kết giao với một người bạn như ngươi, tiểu đệ rất vui mừng. Nếu huynh đài có hứng, chúng ta tới tửu lâu uống tiếp được không?”. Người ăn mày nói “Hay lắm, hay lắm!”. Hai người bèn tới tửu lâu Lâu Ngoại Lâu cạnh Tây Hồ gọi rượu uống tiếp, không bao lâu Tra Y Hoàng lại say gục xuống. Đến khi tỉnh dậy thì người ăn mày không biết đã đi đâu rồi.
Đó là chuyện cuối đời Sùng Trinh nhà Minh, vài năm sau quân Thanh vào cửa quan, nhà Minh diệt vong. Tra Y Hoàng dứt ý tiến thủ, chỉ ở nhàn trong nhà, một hôm chợt có một viên võ quan dắt bốn tên lính tìm tới Tra phủ.
Tra Y Hoàng hoảng sợ, chỉ cho rằng tai họa tới cửa, nào ngờ viên võ quan ấy thi lễ rất cung kính, nói “Vâng lệnh Ngô Quân môn ở Quảng Đông, có chút lễ mọn kính tặng”. Tra Y Hoàng nói “Ta và quý thượng quan vốn không quen biết, e là lầm rồi”. Viên võ quan lấy hộp bái thiếp rút ra một tấm danh thiếp màu đại hồng mạ vàng trên viết “Kính bái Tra tiên sinh Y Hoàng, húy Kế Tá”, dưới viết “Quyến vãn sinh Ngô Lục Kỳ cúi đầu lạy trăm lạy”. Tra Y Hoàng nghĩ thầm “Ngay cái tên Ngô Lục Kỳ mình cũng chưa từng nghe qua, sao y lại tặng lễ vật cho mình?”, lúc ấy trầm ngâm không nói gì. Viên võ quan nói “Tệ thượng quan nói chút lễ mọn này xin Tra tiên sinh đừng cười”. Nói xong đặt hai cái hộp tròn sơn đen thếp vàng lên bàn, lạy phục xuống thỉnh an rồi lập tức cáo từ.
Tra Y Hoàng mở hộp lễ vật ra, rõ ràng là năm mươi lượng vàng ròng, hộp kia là sáu bình rượu Tây dương, trên bình khảm minh châu phỉ thúy, đẹp đẽ quý báu phi thường. Tra Y Hoàng càng ho ảng sợ, đuổi theo định bảo viên võ quan kia thu hồi lễ vật, nhưng người học võ bước chân mau lẹ, đã đi xa rồi. Tra Y Hoàng trong lòng buồn bực, nghĩ thầm “Hoạnh tài bỗng không mà tới, không phải tai họa mà là tai họa, hay là có người hãm hại mình?”. Lúc ấy bèn phong kín hai hộp lễ vật lại cất vào mật thất. Họ Tra gia cảnh dư dật, vàng thì không cần phải dùng tới, chỉ là đã nghe tiếng rượu Tây dương từ lâu, lại không dám mở ra uống thử, nên không khỏi trong lòng ngứa ngáy.
Qua vài tháng, cũng không có chuyện gì khác. Một hôm lại có một quý công tử ăn mặc sang trọng tìm tới. Vị công tử này chẳng qua chỉ khoảng mười bảy mười tám tuổi, tinh thần sung mãn, khí vũ hiên ngang, dắt theo tám người tùy tùng, vừa gặp Tra Y Hoàng là lập tức quỳ xuống dập đầu, miệng nói “Tra thế bá, điệt nhi Ngô Bảo Vũ xin bái kiến”. Tra Y Hoàng vội đỡ dậy, nói “Chữ thế bá ấy thật không dám nhận, không biết tôn đại nhân là ai?”. Ngô Bảo Vũ nói “Tên húy của gia nghiêm trên là Lục dưới là Kỳ , hiện là Thông tỉnh thủy lục Đề đốc tỉnh Quảng Đông, đặc biệt sai tiểu điệt tới phủ kính mời thế bá tới Quảng Đông chơi vài tháng”.
Tiếng Việt